Montreal Sözleşmesi 1999 ve Türkiye Uygulaması

Uluslararası hava taşımalarında bagaj zararı, 28 Mayıs 1999 tarihli Montreal Sözleşmesi (MC99) hükümleriyle düzenlenmekte; Türkiye bu sözleşmeye 2011 yılında 6288 sayılı Kanun ile taraf olmuştur. Sözleşme iki ana rejim getirir: kayıt dışı (el bagajı) için taşıyıcının kusur sorumluluğu, kayıt altındaki bagaj için ise objektif sorumluluk. Yurt içi uçuşlarda ise Türk Ticaret Kanunu m.867 vd. ile SHY-Yolcu yönetmeliği uygulanır, ancak benzer esaslar geçerlidir. Sorumluluk tavanı 2019 güncellemesi ile yolcu başına 1.288 SDR’den 1.519 SDR’ye yükseltilmiş olup Türk lirası karşılığı güncel kur üzerinden hesaplanır.

Bildirim Süreleri (7 Gün Hasar, 21 Gün Gecikme)

MC99 m.31 bagaj bildirimleri bakımından hak düşürücü süreler öngörür. Bagajda görünür hasar tespit edilmişse yolcu yazılı PIR (Property Irregularity Report) raporunu havalimanı taşıyıcı bankosunda hemen düzenletmeli, uçuştan sonra yedi gün içinde yazılı şikâyet yapmalıdır. Bagaj gecikmesinde ise yolcuya teslim tarihinden itibaren yirmibir günlük yazılı bildirim süresi tanınır. Bu süreler hak düşürücü olduğundan süresi kaçan yolcu tazminat hakkını yitirebilir. Bagajın teslim alınmamasıyla birlikte yirmibir gün süreyle gelmezse bagaj kayıp sayılır ve tam tazminat rejimi uygulanır.

Tazminat Tutarı ve Üst Limit

Sözleşme m.22 uyarınca kayıt altındaki bagaj için yolcu başına 1.519 SDR (yaklaşık 2.000-2.100 USD) tazminat üst sınırı vardır. Yolcu, check-in esnasında bagajı için özel beyan (özel değer bildirimi) yapmış ve ek ücret ödemişse bu tavan aşılarak beyan edilen değere kadar tazminat alınabilir. Ev eşyası, elektronik ürün, değerli takı, nakit, evrak ve ilaç için beyan önemlidir. Tavanın aşılması, yolcunun zararın tümünü bildiğini ve kaçınılmaz olduğunu ispat etmesi halinde (m.22/5) gündeme gelebilir; bu yerleşik içtihat görüşüdür. Yıpranma ve eskime payı tazminat hesabında düşülebilir; amortisman oranları yılık yüzde 10-15 kabul edilmektedir.

Gecikme Tazminatı ve Zorunlu Harcamalar

Bagaj gecikmesinde MC99 m.19 kusura dayalı sorumluluk öngörür; taşıyıcı kendisinden ve çalışanlarından kaynaklanmayan olağan dışı bir sebebi ispat edemezse tazminatla yükümlüdür. Yolcunun yaptığı zorunlu harcamalar (giyim, kişisel bakım malzemesi, çamaşır) bu kapsamda istenebilir. Uygulamada günlük 50-75 € sınırda alışveriş makul kabul edilmekte, fatura ve makbuz ibrazı şarttır. Otel kalışı, iş toplantısı elbisesi, özel ilaç benzeri özel kalemler için üst sınır sözleşme limitine kadar esnektir. Lüks alışveriş (tasarım markalar, mücevher) reddedilebilir.

Dava Süreci ve Yetkili Mahkeme

MC99 m.33 uyarınca yolcu beş seçenek arasında yetkili mahkeme belirleyebilir: taşıyıcının yerleşim yeri, taşıyıcının merkezî işletme yeri, sözleşmenin yapıldığı yer, varış yeri ve yolcunun daimi ikametgâhı (belirli şartlarla). Türkiye’de Tüketici Mahkemesi görevli kabul edilmektedir. Zamanaşımı m.35 ile iki yıl hak düşürücü süre olup sürenin varış tarihinden ya da olması gerekenden itibaren işlemeye başladığı belirtilmiştir. Yargılamada PIR raporu, bilet, bagaj etiketi, eşya listesi, fatura/makbuz, fotoğraf ve havayolu yazışması temel delillerdir. İç hat uçuşlarında TTK m.867 vd. ve SGY hükümleri uygulanır; tavan 17 SDR/kg sınırı uygulamada gündeme gelir.

Bagajım kayboldu, ne zaman kayıp sayılır?

Bagajın tesliminden itibaren yirmibir gün süreyle gelmemesi halinde MC99 m.17/3 uyarınca bagaj kayıp sayılır ve tam tazminat rejimi devreye girer. 1.519 SDR üst limite kadar tazminat istenebilir.

Eşyaların değerini nasıl ispatlayabilirim?

Satın alma faturaları, kredi kartı ekstresi, fotoğraflar ve kullanım kılavuzları delil olarak kullanılır. İspatlanamayan eşyalar için kilo bazlı standart ölçü (17 SDR/kg) uygulanabilir.

Bagaj gecikmesinde ne kadar alışveriş yapabilirim?

Günlük 50-75 € makul kabul edilen sınırdır. Zorunlu kıyafet, kişisel bakım ve iş gerekliliği malzemeleri istenebilir. Fatura/makbuz saklamak kritiktir.